Bahçe Güzel, Peki Öğretmen?
Kreş ararken çoğumuz aynı şeylere bakarız: geniş bir bahçe, renkli sınıflar, İngilizce, müzik, drama gibi seçmeli dersler ve kurucunun ikna edici anlatımı. Bunların hepsi önemli olabilir. Ama gün içinde çocuğunuz ağladığında, korktuğunda ya da bir arkadaşıyla kavga ettiğinde yanında olacak kişi kurucu değil, sınıftaki öğretmendir.
Sıla Tiran Başbuğ kısa bir videoda bunu kendi deneyimiyle anlatıyor: oğullarının kreş sürecinde kurucuyla görüşmenin ardından sorularını mutlaka sınıf öğretmenine yöneltmiş. Bu yazı o beş soruyu, iyi ve kaygı verici cevapları ve araştırmaların ne söylediğini topluyor.
Video özeti: Sıla Tiran Başbuğ bu videoda kreş seçerken bahçeye, seçmeli derslere ve kurucunun sözlerine değil, çocuğun duygularına gün boyu eşlik edecek sınıf öğretmenine bakmak gerektiğini anlatıyor. Öğretmene sorulacak beş soru sıralanıyor: uyum sürecini nasıl yönettiği, ağlayan çocuğa ne yaptığı, sınıfta ödül-ceza ya da yıldız tablosu olup olmadığı, hareketli ya da kurallara uymakta zorlanan çocuğu nasıl tanımladığı ve bir çocuk diğerine vurduğunda iki tarafa nasıl yaklaştığı. Ana mesaj: kreş seçerken aslında çocuğun gün içinde defalarca başvuracağı bir yetişkin seçiliyor.
Çocuğunuzla ilgili aklınıza takılan bir soru mu var? Kısa bir mesajla sorabilirsiniz.WhatsApp'tan Yazın
Neden Öğretmen Bu Kadar Önemli?
Erken yaşta kurulan öğretmen-çocuk ilişkisinin etkisi uzun sürebiliyor. 179 çocuğun anaokulundan sekizinci sınıfa kadar izlendiği bir çalışmada, anaokulu öğretmeninin çocukla ilişkisini çatışma ve aşırı bağımlılıkla tanımlaması, çocuğun sekizinci sınıfa kadarki akademik ve davranışsal sonuçlarıyla ilişkili bulundu; bu ilişki özellikle anaokulunda davranış güçlüğü yaşayan çocuklarda ve erkek çocuklarda belirgindi (Hamre ve Pianta, 2001). Yani kreş seçerken aslında yalnızca bir okul değil, çocuğunuzun gün içinde defalarca başvuracağı bir yetişkin seçiyorsunuz.
Öğretmene Sorulacak 5 Soru
1. "Uyum sürecini nasıl yönetiyorsunuz?"
Kaygı verici cevap: "İlk günden çocuğu kapıdan alıyoruz", "Beş günde uyumu tamamlamamız gerekiyor." İyi cevap: Ebeveynin kademeli olarak geri çekildiği, çocuğun hızına saygı duyulan esnek bir süreç. Yalnızca "oryantasyonumuz var" demesine değil, çocuğun mizacına ve uyum hızına ne kadar alan açıldığına dikkat edin.
Bu sorunun bilimsel bir karşılığı da var. 15 aylık 70 bebeğin kreşe geçişinin izlendiği bir çalışmada, annenin ayrıldığı ilk günlerde bebeklerin stres hormonu (kortizol) ayrılıştan sonraki ilk saat içinde evdeki düzeyin %75-100 üzerine çıktı. Annelerin uyum sürecine daha çok gün ayırdığı bebeklerde anneye güvenli bağlanma korundu ya da güvenliğe dönüştü (Ahnert ve ark., 2004). Uyumu aceleye getirmemek bu yüzden önemli. Uyum dönemini ebeveyn açısından da kreşe başlamak çocuk için mi, anne için mi zor? yazısında ele aldık.
2. "Çocuğum ağladığında ne yapıyorsunuz?"
Kaygı verici cevap: "Hemen dikkatini dağıtırız", "Ağlaması geçince onunla ilgileniriz." İyi cevap: Çocuğun duygusunu karşılamak, ağlamasına izin vermek ve güvende olduğunu hissettirerek yanında kalmak. Ağlayan çocuğa nasıl eşlik edileceğini ağlayan çocuğu susturmak yazısında anlattık.
3. "Sınıfta ödül-ceza ya da yıldız tablosu var mı?"
Kaygı verici cevap: Yıldız tabloları, "en uslu çocuk" seçimleri, kıyaslama ve dışarıdan motivasyona dayalı sistemler. İyi cevap: Çocuğun kendi isteğini ve öz düzenlemesini destekleyen bir yaklaşım. 128 çalışmayı bir araya getiren bir meta-analizde, önceden vaat edilen ve bir işi yapmaya bağlanan maddi ödüller, o işi kendi isteğiyle yapma motivasyonunu azalttı; bu olumsuz etki çocuklarda daha belirgin olma eğilimindeydi. Olumlu geri bildirim ise motivasyonu artırdı (Deci, Koestner ve Ryan, 1999). Bu konuyu ödül ve ceza çocukta neyi yok ediyor? yazısında ayrıntılı ele aldık.
4. "Kurallara uymakta zorlanan ya da çok hareketli bir çocuğa nasıl yaklaşıyorsunuz?"
Bu sorunun cevabında kullanılan kelimelere özellikle dikkat edin. Öğretmen çocuğu "yaramaz", "problemli", "söz dinlemiyor" diye mi tanımlıyor, yoksa davranışın altında ne olduğunu mu anlamaya çalışıyor? Bir öğretmenin çocuğun davranışına verdiği isim, çoğu zaman o çocuğa nasıl davranacağının da ipucudur.
5. "Bir çocuk diğerine vurduğunda iki tarafa nasıl yaklaşıyorsunuz?"
Kaygı verici cevap: Vuranı köşeye çekmek, yapay bir şekilde "hadi özür dile" dedirtmek. İyi cevap: Öğretmenin iki çocuğun da duygusunu yansıtması, sınırı net koyması ve onarmayı öğretmesi. Vurmanın arkasındaki nedenleri vuran çocuk neden vurur? yazısında anlattık.
En Önemli Soru
Belki de okul görüşmesinde kendinize sorabileceğiniz en önemli soru şu: "Çocuğum zorlandığında bu öğretmenin yanında nasıl hissedecek?" Bunun cevabını yalnızca söylenenlerden değil, öğretmenin çocuklara bakışından anlamaya çalışın. Ziyaret sırasında şunlara da göz atabilirsiniz:
- Öğretmen çocuklarla konuşurken göz hizalarına iniyor mu, ses tonu nasıl?
- Sınıfta serbest oyuna ne kadar zaman ayrılıyor?
- Sabah vedalaşmaları ve akşam teslimleri nasıl yapılıyor?
- Bir sınıfta kaç çocuk ve kaç yetişkin var; öğretmenler sık değişiyor mu?
Çünkü kreşin duvarları değil, çocuğun o duvarların içinde kurduğu güven duygusu önemlidir. Çocuğunuzun kreşe hazır olup olmadığını anlamak için çocuğum kreşe hazır mı? yazısına da bakabilirsiniz.
Ne Zaman Destek Almalı?
Önce çocuk doktoru. Kreşe başladıktan sonra iştah, uyku ya da tuvalet alışkanlıklarında belirgin ve süren değişiklikler, sık karın ya da baş ağrısı görürseniz önce çocuğunuzun doktoruna danışın; bedensel bir neden olup olmadığının kontrol edilmesi önemlidir.
Şu durumlarda bir uzmanla konuşmak da iyi gelir: uyum dönemi geçtiği hâlde çocuk haftalardır her sabah yoğun kriz yaşıyorsa; okulu ya da öğretmenini anarken belirgin bir korku gösteriyorsa; okulda anlatılanlarla evde gördükleriniz arasında büyük bir fark varsa. Böyle durumlarda önce öğretmenle ve okul yönetimiyle konuşun; gerekirse okul değiştirmek de bir seçenektir. Oyun terapisinde çocuk yaşadığı zorlanmayı oyunla ifade eder; ebeveyn görüşmelerinde okulla iş birliği birlikte planlanır.
Kısaca
Kreş seçerken bahçe, etkinlik listesi ve kurucunun sözleri kadar, belki daha çok, sınıf öğretmeni önemlidir. Öğretmene uyum sürecini, ağlayan çocuğa yaklaşımını, ödül-ceza sistemini, hareketli çocuğa bakışını ve vurma durumunda ne yaptığını sorun. Araştırmalar uyum sürecine daha çok gün ayrılmasının güvenli bağlanmayı desteklediğini, erken öğretmen-çocuk ilişkisinin yıllar sonrasını etkileyebildiğini gösteriyor. Siz bir okul değil, çocuğunuzun gün boyu başvuracağı bir yetişkin seçiyorsunuz.
Sık Sorulan Sorular
Kreş seçerken nelere dikkat edilmeli?
Fiziksel koşulların yanında en çok sınıf öğretmenine dikkat edin: uyum sürecini nasıl yönettiğine, ağlayan çocuğa nasıl yaklaştığına, ödül-ceza kullanıp kullanmadığına, zorlanan çocuğu nasıl tanımladığına ve çocuklar arasındaki çatışmayı nasıl ele aldığına. Ziyarette öğretmenin çocuklara bakışını ve ses tonunu da gözlemleyin.
Kreş uyum süreci kaç gün sürmeli?
Herkes için geçerli tek bir gün sayısı yoktur; süre çocuğun yaşına, mizacına ve uyum hızına göre değişir. Bir çalışmada annelerin uyuma daha çok gün ayırdığı bebeklerde güvenli bağlanmanın korunduğu görüldü (Ahnert ve ark., 2004). "Beş günde bitmeli" gibi katı bir takvim yerine çocuğun hızına uyan, ebeveynin kademeli olarak geri çekildiği bir süreç tercih edilmeli.
Yıldız tablosu kullanan kreş kötü mü?
Tek başına bir kreşi elemek için yeterli değil, ama sorulması gereken bir konu. Kıyaslamaya ve dışarıdan ödüle dayalı sistemler çocuğun kendi isteğiyle davranma motivasyonunu zayıflatabilir. Öğretmenin tabloyu nasıl kullandığını ve çocuklar arasında yarışa dönüşüp dönüşmediğini sorun.
Kurucuyla görüştük ama öğretmenle görüşemedik. Ne yapmalı?
Çocuğunuzun sınıf öğretmeniyle kısa bir görüşme ya da sınıfı bir süre gözlemleme fırsatı isteyin. Pek çok kreş bunu kabul eder; bu isteğe nasıl yaklaşıldığı da size okul hakkında fikir verir.
Kreşe kaç yaşında başlanmalı?
Tek bir doğru yaş yoktur; ailenin ihtiyacı kadar çocuğun hazır olma işaretleri de önemlidir. Dikkat edilecek işaretleri çocuğum kreşe hazır mı? 4 işaret yazısında topladık.
Kaynaklar
- Hamre, B. K. ve Pianta, R. C. (2001). Early teacher-child relationships and the trajectory of children's school outcomes through eighth grade. Child Development, 72(2), 625-638. PubMed 11333089
- Ahnert, L., Gunnar, M. R., Lamb, M. E. ve Barthel, M. (2004). Transition to child care: associations with infant-mother attachment, infant negative emotion, and cortisol elevations. Child Development, 75(3), 639-650. PubMed 15144478
- Deci, E. L., Koestner, R. ve Ryan, R. M. (1999). A meta-analytic review of experiments examining the effects of extrinsic rewards on intrinsic motivation. Psychological Bulletin, 125(6), 627-668. PubMed 10589297