Çocuk Neden Isırır? Kötülük Değil, Kelimelerin Yetmediği An

Kreşten Gelen O Telefon

"Bugün yine bir arkadaşını ısırdı." Bu cümleyi duyan ebeveyn çoğu zaman iki duyguyu aynı anda yaşar: utanç ve endişe. Utanç, çünkü ısırmak "kötü çocuk" davranışı gibi görünür. Endişe, çünkü "Bu çocukta bir saldırganlık mı var?" sorusu hemen akla gelir.

Oysa küçük çocuklarda ısırmak, çoğu zaman bir kötülük değil, kelimelerin yetmediği bir anın dışavurumudur. Davranışın neden ortaya çıktığını anladığınızda, nasıl söneceği de netleşir.

Isırmak Ne Kadar Yaygın?

Sandığınızdan çok daha yaygın. Kreşlerdeki kaza kayıtlarını inceleyen bir çalışma, ısırmanın özellikle 13-30 ay arasındaki çocuklarda sık görüldüğünü ortaya koydu. Araştırmacılara göre bu yaştaki çocuklar çoğu zaman yeterli sözel becerilere sahip olmadıkları için isteklerine ulaşmak için saldırgan yollara başvuruyor (Solomons ve Elardo, 1991).

2.253 çocukla yapılan geniş bir çalışma da benzer bir tablo çiziyor: vurma, ısırma, itme gibi fiziksel saldırganlık davranışları ikinci yaşta artıyor ve üçüncü yaş gününden itibaren azalıyor (Alink ve ark., 2006). Yani çocukların çoğu için ısırmak, gelişimin geçici bir evresidir.

Çocuklar Neden Isırır?

1. Kelimeler henüz yetmiyor

İki yaşındaki bir çocuk "O oyuncakla ben oynuyordum, alınca çok kızdım" diyemez. Ama hissettiği öfke, bu cümleyi kurabilen bir yetişkininki kadar gerçektir. Isırmak, o cümlenin bedenle söylenmiş halidir. Dil gelişimi ilerledikçe ısırma genellikle kendiliğinden azalır. Konuşmanın yaşıtlarına göre geride kaldığını düşünüyorsanız 2-3 yaşta konuşma gecikmesi yazımıza göz atın.

2. Ağızla keşif ve diş çıkarma

Bebekler ve küçük çocuklar dünyayı ağızlarıyla keşfeder. Diş çıkaran bir çocuk için ısırmak bazen sadece kaşıntıyı gidermenin bir yoludur ve ortada hiçbir öfke yoktur. Bu çocuklar genellikle eşyaları, oyuncakları ve yakınındaki elleri ayırt etmeden ısırır.

3. Bunalma

Kalabalık, gürültü, yorgunluk, açlık ya da ani bir geçiş... Küçük çocuğun sinir sistemi bu kadar uyarana dayanamadığında taşar. Kreşlerde ısırmanın sık görülmesinin bir nedeni de budur: dar bir alanda, aynı oyuncakları isteyen pek çok küçük çocuk bir aradadır.

4. Sebep-sonuç denemesi

Bazı çocuklar ısırdıklarında ne olacağını merak eder. Ardından gelen büyük tepki (çığlık, telaş, herkesin dikkatinin o ana yönelmesi) çocuk için ilginç bir sonuçtur ve davranışın tekrarlanmasına yol açabilir.

5. Kendini korumak

Oyuncağı elinden alınan, sıkıştırılan ya da itilen bir çocuk, elindeki en etkili savunma aracını kullanabilir. Bu durumda ısırmak bir saldırı değil, bir "dur" işaretidir.

Isırdığı An Ne Yapmalı?

• 1. Sakin ve kısa olun: "Isırmak yok. Isırmak acıtır." Uzun bir nutuk küçük bir çocuğa ulaşmaz; kısa ve net cümle ulaşır. Ses tonunuz kararlı olsun, bağırmayın.
• 2. Önce ısırılan çocukla ilgilenin: İlgiyi ısırılan çocuğa yöneltmek hem onu korur hem de ısıran çocuğa, ısırmanın dikkat çekmenin bir yolu olmadığını gösterir.
• 3. Duyguyu adlandırın: Isıran çocuğa döndüğünüzde, "Oyuncağı almak istedin ve çok kızdın" deyin. Çocuk hissettiğinin bir adı olduğunu öğrendikçe, onu ısırmak yerine söylemeye başlar.
• 4. Yerine ne yapabileceğini gösterin: "Kızınca 'dur!' diyebilirsin", "Ayağını yere vurabilirsin", "Bana gelip söyleyebilirsin." Diş çıkaran bir çocuk için ise ısırabileceği bir diş kaşıyıcı verin: "Bunu ısırabilirsin, arkadaşını değil."

Yapılmaması Gerekenler

• Geri ısırmak: "Ne kadar acıttığını görsün" diye çocuğu ısırmak, ona sorunların ısırarak çözüldüğünü öğretir. Üstelik güvendiği yetişkinden canı yanan çocuk, öğrenmek yerine korkar.
• Utandırmak ve etiketlemek: "Isıran çocuk", "Bu çocuk vahşi" gibi sözler çocuğun kendine dair algısına yerleşir. Çocuk zamanla kendine biçilen role uygun davranmaya başlayabilir.
• Uzun süreli sert cezalar: Küçük çocuk, saatler sonra gelen bir cezayı yaptığı davranışla ilişkilendiremez. Sınır, davranışın olduğu anda konur.
• Aşırı büyük tepki: Telaşlı bir tepki, ısırmayı çocuğun gözünde güçlü ve ilginç bir araca dönüştürebilir.

Isırmanın vurma ve fırlatmayla benzer kökleri vardır. Bu davranışlara nasıl yaklaşılacağını vuran çocuk neden vurur? ve çocuklar neden bir şeyler fırlatır? yazılarımızda anlattık.

Kreşte Isırıyorsa

Öğretmenle işbirliği burada her şeydir. Şu soruların cevabı, ısırmanın nedenine dair en güçlü ipucunu verir:

• Ne zaman oluyor? Yemekten önce, uykudan önce, toplu etkinlik sırasında, gün sonunda?
• Kiminle oluyor? Hep aynı arkadaşla mı, rastgele mi?
• Öncesinde ne oluyor? Oyuncak çekişmesi mi, kalabalık mı, bir geçiş mi?

Kreşlerdeki ısırma üzerine yapılan çalışmada, sınıfın fiziksel düzenini değiştirmek ve sınıf yönetimi teknikleri ısırma sıklığını azaltmak için önerilen yollar arasında yer alıyor (Solomons ve Elardo, 1991). Daha geniş oyun alanları, aynı oyuncaktan birden fazla bulunması ve geçişlerde daha az bekleme, çoğu zaman tek başına fark yaratır. Kreşe uyum sürecinin genel çerçevesi için çocuğum kreşe hazır mı? yazımıza bakabilirsiniz.

Isırma Ne Zaman Endişe Verici?

Çoğu çocukta ısırma, dil gelişimi ve duygu düzenleme becerileri geliştikçe söner. Şu durumlarda ise bir uzmanla konuşmak iyi olur:

• Isırma 3-4 yaşından sonra da sürüyor, hatta sıklaşıyorsa.
• Davranış planlı görünüyorsa ya da başka çocuklara sık ve şiddetli biçimde yöneliyorsa.
• Çocuk kendini ısırıyorsa ya da başka şekillerde kendine zarar veriyorsa.
• Isırmaya belirgin bir konuşma gecikmesi, göz teması azlığı ya da sosyal ilişkide zorlanma eşlik ediyorsa.
• Isırma, kardeş doğumu, ayrılık ya da kayıp gibi büyük bir değişimin ardından ortaya çıktıysa.

Isırma, yoğun öfke patlamalarının bir parçasıysa öfke nöbeti mi, duygu düzenleme sorunu mu? yazımız ayrımı yapmanıza yardım eder.

Oyun Terapisi Burada Ne Yapar?

Henüz kelimeleri yetmeyen bir çocuk için oyun, duygunun dilidir. Oyun terapisinde çocuk öfkesini, hayal kırıklığını ve bunalmışlığını oyuncaklar aracılığıyla güvenle ifade eder ve onu düzenlemenin yollarını deneyerek öğrenir. Paralel ebeveyn görüşmelerinde ise evde ve kreşte tutarlı bir yaklaşım birlikte kurulur. Çocuğunuzun durumunu konuşmak isterseniz bize ulaşabilirsiniz.

Kısaca

Isıran çocuk kötü bir çocuk değildir; söyleyemediği bir şeyi bedeniyle söyleyen bir çocuktur. Kısa ve net bir sınır, önce ısırılan çocuğa yönelen ilgi, duygunun adlandırılması ve yerine konacak yeni bir yol; bu dört adım tutarlı şekilde uygulandığında ısırma çoğu çocukta zamanla kendiliğinden söner. Hedef ısırmayı bastırmak değil, çocuğa öfkesini söylemenin başka bir yolunu öğretmektir.

Kaynaklar

• Solomons, H. C. ve Elardo, R. (1991). Biting in day care centers: incidence, prevention, and intervention. Journal of Pediatric Health Care, 5(4), 191-196. PubMed 1865290
• Alink, L. R. ve ark. (2006). The early childhood aggression curve: development of physical aggression in 10- to 50-month-old children. Child Development, 77(4), 954-966. PubMed 16942499